Malware τι είναι, τα είδη κακόβουλου λογισμικού και πώς προστατεύεσαι

Malware τι είναι; Malware, ή κακόβουλο λογισμικό, είναι ένα λογισμικό με κακές διαθέσεις, που θέλει να προκαλέσει ζημιά σε εσένα ή στην επιχείρησή σου μέσω του υπολογιστή ή του κινητού σου. Μόλις εγκατασταθεί, ξεκινά την ύπουλη δουλειά του, είτε αυτή είναι να κλέψει τους κωδικούς σου, είτε να κλειδώσει τα αρχεία σου, είτε να χρησιμοποιήσει τη συσκευή σου για να μολύνει άλλους.

Τα πρώτα κακόβουλα λογισμικά έκαναν την εμφάνισή τους τη δεκαετία του 1980. Σε σύγκριση με τα σημερινά ήταν πιο απλά στη λειτουργία τους και σχετικά πιο εύκολα εντοπίσιμα, ενώ ο στόχος των hackers τότε ήταν κυρίως η ζημιά στο λογισμικό ή στα αρχεία του υπολογιστή. Κάποιοι ήθελαν για την πλάκα τους να προκαλέσουν ζημιά, ενώ άλλοι στόχευαν συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή οργανισμούς, όμως το λογισμικό τους κατέληγε να κάνει ζημιά σε πολλούς περισσότερους.

Σήμερα ο στόχος είναι κυρίως τα χρήματα, και τα νούμερα το δείχνουν. Μόνο από τις καταγγελίες που δέχτηκε, το FBI κατέγραψε για το 2025 απώλειες 20,9 δισ. δολαρίων από ηλεκτρονικό έγκλημα, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του IC3. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τα είδη του malware, πώς καταλαβαίνεις ότι έχεις μολυνθεί, πώς το αφαιρείς από υπολογιστή και κινητό, ποιο antivirus να διαλέξεις, γιατί το Linux Mint είναι η πιο ασφαλής εναλλακτική των Windows και 10 έξυπνους τρόπους για να προστατευθείς.

Κακόβουλο λογισμικό, είδη και κατηγορίες

Τα είδη κακόβουλου λογισμικού που θα συναντήσεις πιο συχνά είναι ο ιός, το σκουλήκι (worm), ο Trojan, το rootkit, το spyware, το adware και το ransomware. Τη δεκαετία του 1980 η συντριπτική πλειοψηφία ήταν ιοί και σκουλήκια, όμως με την εξέλιξη της τεχνολογίας εξελίχθηκαν και τα κακόβουλα λογισμικά και εμφανίστηκαν νέα είδη. Επίσης πολλά σύγχρονα malware είναι υβριδικά, δηλαδή συνδυάζουν τις λειτουργίες περισσότερων κατηγοριών.

Ιός (virus)

Ο ιός είναι κώδικας που κολλά σε ένα αρχείο ή πρόγραμμα και μολύνει τον υπολογιστή όταν ο χρήστης τον «τρέξει», όπως λέμε στην αργκό της πληροφορικής. Πήρε το όνομά του από τους βιολογικούς ιούς, γιατί μοιάζει στη λειτουργία τους. Όταν ένας βιολογικός ιός μολύνει τον άνθρωπο, προσκολλάται στον ξενιστή και μεταφέρεται μέσω αυτού και σε άλλους. Κατά παρόμοιο τρόπο, ο ιός στον υπολογιστή τον ρίχνει σε απόδοση, καταστρέφει αρχεία και προσπαθεί να περάσει και σε άλλους υπολογιστές.

Ο άνθρωπος ανακάμπτει γιατί έχει ανοσοποιητικό σύστημα. Το ανοσοποιητικό του υπολογιστή είναι το antivirus, και αν δεν κάνει σωστή δουλειά, ο ιός θα καταστρέψει τα «κύτταρα του υπολογιστή», δηλαδή τα αρχεία του. Ξενιστές των ιών είναι ένα μολυσμένο αρχείο, μια μολυσμένη ιστοσελίδα ή ένα μολυσμένο email.

Η απεγκατάσταση του ιού είναι λεπτή υπόθεση. Το antivirus μπορεί να τον εντοπίσει, μπορεί όμως και όχι, ενώ αν τον εντοπίσει μπορεί να τον αφαιρέσει πλήρως ή να αφήσει πίσω ένα μικρό κομμάτι του, από το οποίο θα αναπαραχθεί ξανά. Επομένως, αν τα προβλήματα επιστρέφουν λίγο καιρό μετά την αφαίρεση, η πιο σίγουρη λύση είναι το Format, δηλαδή καθαρή εγκατάσταση του λειτουργικού, κάτι που συστήνει και το NCSC του Ηνωμένου Βασιλείου όταν το antivirus δεν μπορεί να καθαρίσει τη συσκευή.

Σκουλήκι (worm)

Το σκουλήκι, στα αγγλικά worm, είναι ένα malware που αναπαράγει τον εαυτό του και εξαπλώνεται μόνο του, χωρίς να χρειάζεται να το τρέξεις. Με την εγκατάστασή του πολλαπλασιάζεται ταχύρυθμα και προσπαθεί να μεταδοθεί σε άλλους υπολογιστές, με πρώτους στόχους τους υπολογιστές του τοπικού δικτύου και αυτούς με τους οποίους επικοινωνείς ηλεκτρονικά. Βασικός του στόχος είναι να εξαπλωθεί αθόρυβα σε όσο περισσότερους υπολογιστές γίνεται, γι' αυτό χρησιμοποιεί κάθε δυνατή μέθοδο.

Εξάπλωση μέσω email. Η πιο συχνή, και αυτή που σε αφορά άμεσα, είναι η αποστολή email προς τις διευθύνσεις που θα βρει αποθηκευμένες στον υπολογιστή σου. Αυτό, εκτός από την εξάπλωση, μπορεί να έχει σοβαρή επίπτωση στην εικόνα και τη φήμη της επιχείρησής σου, γιατί αν ένα spam ή ένας ιός φτάσει από τη διεύθυνσή σου στους πελάτες σου, σίγουρα θα δημιουργήσει κακές εντυπώσεις. Για να το αποτρέψεις χρειάζεσαι φίλτρο εξερχόμενης αλληλογραφίας (outgoing antispam filter), που ελέγχει κάθε email πριν φύγει από τον λογαριασμό σου. Τα πακέτα Semi Dedicated Hosting της Konet περιλαμβάνουν το φίλτρο της SpamExperts και για τα εισερχόμενα και για τα εξερχόμενα email.

Εξάπλωση μέσω τοπικού δικτύου. Σε πολλές επιχειρήσεις και σπίτια οι υπολογιστές είναι συνδεδεμένοι σε τοπικό δίκτυο, και αυτό είναι γόνιμο έδαφος για το σκουλήκι. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το WannaCry, που τον Μάιο του 2017 εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο μέσα από ένα κενό ασφαλείας των Windows, σε υπολογιστές που δεν είχαν περάσει την ενημέρωση που είχε ήδη βγάλει η Microsoft.

Εξάπλωση μέσω file sharing. Πολλές επιχειρήσεις επιλέγουν (σοφά) να αποθηκεύουν τα αρχεία τους σε ένα τοπικό NAS ή file server, για μεγαλύτερη ασφάλεια και έλεγχο. Αμελούν όμως (λανθασμένα) να το προστατέψουν με firewall και ενημερώσεις, οπότε το σκουλήκι περνά στον κοινόχρηστο χώρο και από εκεί σε κάθε υπολογιστή που συνδέεται σε αυτόν.

Trojan (Δούρειος Ίππος)

Το Trojan πήρε το όνομά του επειδή θυμίζει τον Δούρειο Ίππο που χρησιμοποιήσαμε, οι Έλληνες, στην Τροία. Όπως ο Δούρειος Ίππος παρουσιάστηκε ως ένα άκακο δώρο, έτσι και το Trojan παρουσιάζεται ως ένα άκακο πρόγραμμα, για παράδειγμα ένα δωρεάν εργαλείο, ένα «σπασμένο» πρόγραμμα ή ένα συνημμένο που μοιάζει με τιμολόγιο. Τίποτα δεν δείχνει κατά την εγκατάσταση ότι δεν είναι ασφαλές, και επειδή το εγκαθιστάς εσύ ο ίδιος, συχνά περνά απαρατήρητο.

Μόλις εγκατασταθεί, κρύβεται στο σύστημα και δίνει στον hacker απομακρυσμένο έλεγχο, ουσιαστικά τον κάνει διαχειριστή (administrator) του υπολογιστή σου. Μέσα από αυτόν τον έλεγχο ο hacker παίρνει πρόσβαση στα πολύτιμα δεδομένα σου ή κατεβάζει κι άλλο malware. Τα Trojan είναι συνήθως υβριδικά, γεγονός που σημαίνει ότι ένα Trojan μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως spyware και adware ή να ανοίξει την πόρτα σε ransomware.

Αν ένα σύστημα προσβληθεί από Trojan, η αφαίρεση με antimalware δεν αρκεί για να είσαι σίγουρος, γιατί μπορεί να έχει ήδη κατεβάσει και άλλα κομμάτια. Η σωστή λύση είναι Format και αλλαγή όλων των κωδικών σου από μια καθαρή συσκευή.

Rootkit και μόλυνση στο firmware

Το rootkit είναι malware που κρύβεται βαθιά στο σύστημα, ώστε να μην το βλέπει ούτε το λειτουργικό ούτε το antivirus. Η πιο επικίνδυνη μορφή του ζει στο firmware της μητρικής κάρτας (UEFI), όπως το LoJax που εντόπισε η ESET το 2018, το οποίο επιβιώνει ακόμα και μετά από Format και αλλαγή δίσκου.

Τέτοιες επιθέσεις είναι σπάνιες και στοχευμένες. Αν όμως μια μόλυνση επιστρέφει ακόμα και μετά από καθαρό Format, τότε χρειάζεσαι επαναφορά του firmware από τον κατασκευαστή ή αλλαγή μητρικής. Το Secure Boot δυσκολεύει πολύ αυτές τις επιθέσεις, οπότε έλεγξε ότι είναι ενεργό στις ρυθμίσεις του υπολογιστή σου.

Spyware και infostealers

Το spyware είναι το αγαπημένο λογισμικό των hackers, γιατί τους επιτρέπει να παρακολουθούν οποιαδήποτε λειτουργία του υπολογιστή σου. Αφού εγκατασταθεί, ξεκινά την αποστολή δεδομένων στον hacker, με πιο συχνά στοιχεία τα usernames, τα passwords και τα email. Η πιο διαδεδομένη μορφή του σήμερα είναι τα infostealers, που κλέβουν μέσα σε λίγα λεπτά τους κωδικούς που έχεις αποθηκευμένους στον browser και τα στοιχεία των καρτών σου. Ενδεικτικά, η Microsoft εντόπισε μέσα σε δύο μήνες του 2025 πάνω από 394.000 υπολογιστές με Windows μολυσμένους από ένα μόνο infostealer, το Lumma, που κλέβει κωδικούς, κάρτες, τραπεζικούς λογαριασμούς και πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων.

Με τους κωδικούς σου οι hackers μπαίνουν σε όλους τους λογαριασμούς σου, και ιδιαίτερα στοχεύουν τους τραπεζικούς. Επειδή μπαίνουν με τους δικούς σου κωδικούς, δηλαδή με «φυσιολογικό» τρόπο, ενδέχεται να μην ενεργοποιήσουν τα συστήματα ασφαλείας της τράπεζας. Αυτό δείχνει πόσο σημαντικός είναι ένας ισχυρός κωδικός πρόσβασης αλλά και η επαλήθευση δύο βημάτων.

Μην αποθηκεύεις τους κωδικούς της τράπεζας και του email σου στον browser, γιατί είναι το πρώτο σημείο που ψάχνουν τα infostealers. Κράτα τους σε έναν ξεχωριστό password manager ή σε ένα χαρτί σε ασφαλές σημείο, και ενεργοποίησε την επαλήθευση δύο βημάτων παντού όπου υπάρχει.

Απάτη μέσω email με αλλαγή τραπεζικού λογαριασμού

Ένα άλλο σημείο που στοχεύουν συχνά οι hackers είναι τα email των επιχειρήσεων, γιατί η επικοινωνία τους αφορά συχνά διακίνηση χρημάτων. Είτε με spyware είτε με έναν κωδικό που έκλεψαν μέσω phishing, μπαίνουν στο email σου και παρακολουθούν την επικοινωνία σου με προμηθευτές και πελάτες. Μόλις η επιχείρηση είναι έτοιμη να λάβει ή να στείλει χρήματα, αναλαμβάνουν δράση. Πώς ξεχωρίζεις μια απάτη email το εξηγούμε σε ξεχωριστό οδηγό.

Δίχως να το αντιληφθείς, επικοινωνούν με τον πελάτη ή τον προμηθευτή και του ζητούν να κάνει την κατάθεση σε διαφορετικό τραπεζικό λογαριασμό. Προφασίζονται συχνά ότι άλλαξε πρόσφατα ο λογαριασμός τραπέζης ή ότι η πληρωμή πρέπει να γίνει σε έναν υποτιθέμενο συνεργάτη σου, ενώ οι λογαριασμοί που υποδεικνύουν είναι συχνά στο εξωτερικό. Ο παραλήπτης δεν μπορεί από τη μορφή του email να καταλάβει ότι δεν έφυγε από εσένα, γιατί οι hackers χρησιμοποιούν τον τρόπο γραφής και την υπογραφή σου.

Η απάτη αυτή λέγεται Business Email Compromise (BEC) και είναι από τις πιο κερδοφόρες για τους hackers. Σύμφωνα με την έκθεση του FBI για το 2025, μέσα σε μία χρονιά δέχτηκε 24.768 καταγγελίες για BEC, με απώλειες πάνω από 3 δισ. δολάρια. Για να προστατευθείς:

• Κάθε αλλαγή τραπεζικού λογαριασμού την επιβεβαιώνεις τηλεφωνικά, σε αριθμό που ήδη γνωρίζεις και όχι σε αυτόν που γράφει το email.
• Ενεργοποιείς επαλήθευση δύο βημάτων στο email σου.
• Ρυθμίζεις SPF, DKIM και DMARC στο domain σου, ώστε να είναι πιο δύσκολο να στείλει κάποιος email με τη διεύθυνσή σου.
• Αν η πληρωμή έγινε ήδη, ενημερώνεις αμέσως την τράπεζα, γιατί όσο πιο γρήγορα κινηθείς τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να παγώσουν τα χρήματα.

Το καλό είναι ότι τέτοιες επιθέσεις αφήνουν ίχνη. Στα headers κάθε email ο server που το παρέλαβε καταγράφει την IP από την οποία ήρθε, και αυτή την καταγραφή δεν μπορεί να την αλλάξει ο αποστολέας, ενώ το όνομα και η διεύθυνση αποστολέα μπορούν να πλαστογραφηθούν. Μέσα από αυτά τα ίχνη ο hacker μπορεί να εντοπιστεί, γι' αυτό κάνε πάντα καταγγελία.

Adware

Το adware εμφανίζει διαφημίσεις χωρίς την έγκρισή σου, ενώ τα πιο εξελιγμένα παρακολουθούν τις σελίδες που επισκέπτεσαι και δείχνουν διαφημίσεις ανάλογες με αυτές, οπότε ένα adware μπορεί να είναι ταυτόχρονα και spyware. Συχνά έρχεται ως επέκταση (extension) του browser, που εγκαταστάθηκε χωρίς να το καταλάβεις μαζί με κάποιο δωρεάν πρόγραμμα.

Θα το καταλάβεις από την πολύ συχνή εμφάνιση διαφημίσεων, από την αλλαγή της αρχικής σελίδας ή της μηχανής αναζήτησης του browser και από παράθυρα με διαφημίσεις που ανοίγουν με κάθε κλικ. Κατατάσσεται στο κακόβουλο λογισμικό γιατί λειτουργεί ενάντια στη θέλησή σου, σε παρακολουθεί και επιβαρύνει το σύστημα και τη σύνδεσή σου.

Ορισμένα adware, που αυτοπροσδιορίζονται ως «νόμιμες εφαρμογές», προσφέρουν δικό τους εργαλείο απεγκατάστασης, όμως ακόμα και τότε μην βασίζεσαι ότι έφυγε. Πρώτα αφαίρεσε τις επεκτάσεις που δεν αναγνωρίζεις και επανάφερε τις ρυθμίσεις του browser, και μετά κάνε σάρωση με antimalware. Ο μόνος τρόπος να σιγουρευτείς ότι πραγματικά έφυγε είναι να ελέγξεις τις συνδέσεις που φεύγουν από τον υπολογιστή σου, κάτι που αφορά τους ειδήμονες. Για όλους τους υπόλοιπους, αν οι διαφημίσεις επιστρέφουν, η πιο σίγουρη επιλογή είναι το Format.

Ransomware τι είναι

Ransomware είναι το malware που κλειδώνει τα αρχεία σου κρυπτογραφώντας τα και ζητά ransom, δηλαδή λύτρα, για να σου δώσει το κλειδί. Δεν ενεργοποιείται απαραίτητα αμέσως με την εγκατάστασή του, αλλά μπορεί να μείνει αδρανές για αρκετό καιρό, ενώ ο hacker αποφασίζει πότε θα το ενεργοποιήσει. Μόλις ενεργοποιηθεί, σου εμφανίζει τη ζημιά που προκάλεσε, το ποσό και μια προθεσμία, απειλώντας ότι αν δεν πληρώσεις εγκαίρως θα χάσεις οριστικά τα αρχεία σου. Με αυτή την ψυχολογική πίεση προσπαθεί να σε αποτρέψει από το να ζητήσεις βοήθεια από έναν ειδικό. Επίσης πολλοί hackers, πριν κρυπτογραφήσουν τα αρχεία, πρώτα τα αντιγράφουν και απειλούν ότι θα τα δημοσιεύσουν, ακόμα κι αν έχεις backup.

Όταν γράφαμε πρώτη φορά αυτό το άρθρο, το ransomware ήταν η «τελευταία λέξη της μόδας». Σήμερα είναι από τις μεγαλύτερες απειλές για κάθε επιχείρηση, καθώς σύμφωνα με τη Verizon υπάρχει στο 48% όλων των παραβιάσεων δεδομένων που ανέλυσε στην έκθεση του 2026. Επίσης δεν στοχεύει κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις, όπως πιστεύαμε παλιότερα, γιατί στην έκθεση του 2025 το ransomware βρέθηκε στο 88% των παραβιάσεων σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, έναντι 39% στις μεγάλες.

Μην πληρώσεις τα λύτρα. Η Europol και η ολλανδική αστυνομία, μέσω του No More Ransom, σημειώνουν ότι δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα πάρεις το κλειδί, ενώ η πληρωμή χρηματοδοτεί την επόμενη επίθεση. Στο ίδιο site θα βρεις δωρεάν εργαλεία αποκρυπτογράφησης για αρκετά γνωστά ransomware, και με το Crypto Sheriff ελέγχεις αν υπάρχει εργαλείο για το δικό σου.

Αν σε χτυπήσει ransomware:

1. Αποσύνδεσε αμέσως τον υπολογιστή από το δίκτυο, καλώδιο και Wi-Fi, για να μην περάσει σε άλλους υπολογιστές.
2. Μην σβήσεις τίποτα και φωτογράφισε το μήνυμα με τα λύτρα.
3. Έλεγξε στο No More Ransom αν υπάρχει εργαλείο αποκρυπτογράφησης.
4. Κάνε καθαρή εγκατάσταση και επανάφερε τα αρχεία από backup που δεν ήταν συνδεδεμένο στον υπολογιστή.
5. Κάνε καταγγελία στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.

Η καλύτερη άμυνα κατά του ransomware είναι ένα backup που δεν μπορεί να το φτάσει, δηλαδή ένα αντίγραφο εκτός σύνδεσης (offline), όπως συστήνει και ο οδηγός της CISA. Επίσης τα antivirus επί πληρωμή που προτείνουμε παρακάτω έχουν ειδική προστασία από ransomware, που εμποδίζει άγνωστα προγράμματα να κρυπτογραφήσουν τα αρχεία σου, οπότε βεβαιώσου ότι είναι ενεργή.

Πώς καταλαβαίνω ότι έχω ιό στον υπολογιστή

Πώς καταλαβαίνω ότι έχω ιό στον υπολογιστή; Συχνά ο μέσος χρήστης καταλαβαίνει ότι έχει μολυνθεί όταν πλέον είναι αργά, γιατί το σύγχρονο malware προσπαθεί να μένει αθόρυβο. Υπάρχουν όμως σημάδια, που τα αναφέρει και το NCSC:

• Το antivirus σου βρίσκει μόλυνση ή εμφανίζεται μήνυμα που ζητά λύτρα.
• Ο υπολογιστής έγινε ξαφνικά αργός ή κάνει επανεκκίνηση μόνος του.
• Προγράμματα κλείνουν χωρίς λόγο ή ανοίγουν προγράμματα που δεν άνοιξες εσύ.
• Εμφανίζονται παράθυρα από άγνωστα προγράμματα που σου ζητούν να κάνεις ασυνήθιστα πράγματα.
• Οι επαφές σου λαμβάνουν περίεργα email ή αιτήματα για χρήματα από τη διεύθυνσή σου.
• Ο browser άλλαξε αρχική σελίδα ή μηχανή αναζήτησης, ή γέμισε διαφημίσεις και επεκτάσεις που δεν εγκατέστησες.

Προσοχή όμως και στο αντίθετο. Ένα μήνυμα στον browser ή ένα τηλεφώνημα που σου λέει ότι «ο υπολογιστής σου έχει ιό» και σου ζητά να καλέσεις έναν αριθμό ή να κατεβάσεις ένα πρόγραμμα είναι σχεδόν πάντα απάτη. Το NCSC συστήνει να κλείνεις το τηλέφωνο σε τέτοιες κλήσεις, ενώ τα ψεύτικα μηνύματα στον browser τα κλείνεις χωρίς να πατήσεις τίποτα μέσα σε αυτά.

Κακόβουλο λογισμικό αντιμετώπιση, πώς αφαιρείς malware από τον υπολογιστή

Η αντιμετώπιση του κακόβουλου λογισμικού στα Windows ξεκινά από το antivirus σου και καταλήγει, αν χρειαστεί, σε Format. Ακολούθησε τα βήματα με τη σειρά:

1. Ενημέρωσε τα Windows και το antivirus. Το NCSC συστήνει να ενημερώσεις πρώτα το λειτουργικό και τα προγράμματα και μετά να κάνεις σάρωση, ώστε το antivirus να αναγνωρίζει τις πιο πρόσφατες απειλές.
2. Κάνε πλήρη σάρωση. Από το antivirus σου διάλεξε πλήρη σάρωση και όχι γρήγορη, ώστε να ελεγχθεί κάθε αρχείο του δίσκου.
3. Κάνε σάρωση πριν φορτώσουν τα Windows. Κάποια malware κρύβονται όσο τρέχει το λειτουργικό. Γι' αυτό οι μεγάλες εταιρείες ασφαλείας δίνουν δίσκους διάσωσης, όπως το Kaspersky Rescue Disk και το ESET SysRescue Live, που ξεκινούν τον υπολογιστή από USB και σαρώνουν τον δίσκο χωρίς να τρέχουν τα Windows.
4. Πάρε δεύτερη γνώμη. Η Microsoft συστήνει να μην τρέχεις δύο antivirus πραγματικού χρόνου μαζί, επιτρέπει όμως σαρωτές κατ' απαίτηση, που τρέχουν μόνο όταν τους ζητήσεις, όπως το Malwarebytes.
5. Άλλαξε τους κωδικούς σου από μια καθαρή συσκευή. Ξεκίνα από το email και την τράπεζα, και αποσύνδεσε όλες τις ενεργές συνδέσεις των λογαριασμών σου.
6. Αν τα προβλήματα συνεχίζουν, κάνε Format. Κάνε πλήρες Format, διάγραψε όλο τον δίσκο και «κάψε» κάθε «ζιζάνιο» στον υπολογιστή σου. Μετά επανάφερε τα αρχεία σου από backup που πάρθηκε πριν τη μόλυνση, και όχι από τον μολυσμένο δίσκο, γιατί όπως σημειώνει το NCSC κινδυνεύεις να ξαναφέρεις μαζί και το malware. Αν κάνεις Format, είναι και η καλύτερη στιγμή να περάσεις σε Linux Mint.

Αν έχεις ιστοσελίδα και υποψιάζεσαι ότι μολύνθηκε αυτή, η διαδικασία είναι διαφορετική. Δες τον οδηγό μας για ανάκτηση μετά από hack στο WordPress, ενώ στους servers μας το Imunify360 σαρώνει συνεχώς τα αρχεία κάθε λογαριασμού για malware.

Κακόβουλο λογισμικό σε κινητό, αντιμετώπιση

Το κακόβουλο λογισμικό σε κινητό το αντιμετωπίζεις διαφορετικά από τον υπολογιστή, γιατί όπως σημειώνει το NCSC τα antivirus συνήθως δεν μπορούν να καθαρίσουν ένα κινητό ή tablet. Γι' αυτό εδώ μετράει περισσότερο η πρόληψη, δηλαδή από πού εγκαθιστάς εφαρμογές και πού πατάς.

Android. Το Google Play Protect ελέγχει τις εφαρμογές σου και, όταν βρει κάποια επιβλαβή, σε ειδοποιεί, την απενεργοποιεί ή την αφαιρεί αυτόματα, σύμφωνα με την Google. Βεβαιώσου ότι είναι ενεργό, ανοίγοντας το Google Play Store και πατώντας το εικονίδιο του προφίλ σου, μετά Play Protect και Ρυθμίσεις, όπου πρέπει να είναι ενεργή η «Σάρωση εφαρμογών με το Play Protect». Επίσης απεγκατάστησε κάθε εφαρμογή που δεν αναγνωρίζεις ή που εγκατέστησες από link εκτός Google Play.

iPhone. Στο iPhone, πολλές φορές αυτό που μοιάζει με ιό είναι ένα ημερολόγιο με spam που σε γεμίζει ειδοποιήσεις ή ένα ψεύτικο μήνυμα στο Safari. Τα ημερολόγια με spam τα διαγράφεις όπως περιγράφει η Apple, ενώ τα ψεύτικα μηνύματα τα κλείνεις χωρίς να πατήσεις τίποτα μέσα σε αυτά. Κράτα επίσης το iOS πάντα ενημερωμένο, γιατί οι ενημερώσεις κλείνουν τα κενά ασφαλείας.

Αν τα προβλήματα συνεχίζουν, σε Android ή iPhone, η πιο σίγουρη λύση είναι η επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων, όπως συστήνει το NCSC, αφού πρώτα πάρεις backup τις φωτογραφίες και τις επαφές σου.

Προστασία από ιούς στον υπολογιστή, δωρεάν ή επί πληρωμή

Για την προστασία από ιούς στον υπολογιστή χρειάζεσαι ένα antivirus επί πληρωμή, από μια μεγάλη εταιρεία ασφαλείας, και μόνο ένα. Είτε σου αρέσει το antivirus είτε όχι, η αγορά του είναι αναγκαία, ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις.

Μην εμπιστεύεσαι τα δωρεάν antivirus

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορείς να κάνεις για την ασφάλεια του υπολογιστή σου είναι να εγκαταστήσεις ένα δωρεάν antivirus. Το antivirus βλέπει κάθε αρχείο σου και κάθε σελίδα που ανοίγεις, οπότε αν δεν πληρώνεις εσύ για το προϊόν, αναλογίσου το απλό ερώτημα: «Πώς ζει μια εταιρεία που απασχολεί δεκάδες εξειδικευμένους ανθρώπους και μου δίνει το προϊόν της δωρεάν;». Με αέρα και «δωρεάν υπηρεσίες» δεν συντηρούνται οι επιχειρήσεις, επομένως κάποιος πληρώνει, και συχνά πληρώνει για τα δεδομένα σου.

Αυτό δεν είναι θεωρία. Η αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) υποχρέωσε την Avast να πληρώσει 16,5 εκατ. δολάρια και της απαγόρευσε να πουλά δεδομένα περιήγησης για διαφήμιση, γιατί μέσα από το δωρεάν antivirus και τις επεκτάσεις της μάζευε το ιστορικό περιήγησης των χρηστών της και το πουλούσε, ενώ τους υποσχόταν προστασία από την παρακολούθηση. Γι' αυτό εμείς δεν εμπιστευόμαστε κανένα δωρεάν antivirus, και ακόμα λιγότερο όσα σου προτείνει μια διαφήμιση ή ένα pop-up, γιατί κάποια από αυτά είναι τα ίδια κακόβουλα.

Ποιο antivirus προτείνουμε

Η επένδυση σε ένα αγορασμένο antivirus σημαίνει επένδυση στην εταιρεία και στους προγραμματιστές που το εξελίσσουν, καθώς τους δίνεις τα χρήματα που χρειάζονται για να το ανανεώνουν συνεχώς. Εμείς προτείνουμε δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες ασφαλείας στον κόσμο:

• Kaspersky. Το Kaspersky Premium πήρε 6 στα 6 στην προστασία, στην απόδοση και στη χρηστικότητα, δηλαδή 18 στα 18, στη δοκιμή του AV-TEST για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2026.
• ESET. Το ESET Security Ultimate πήρε επίσης 18 στα 18 στην ίδια δοκιμή. Η ESET είναι ευρωπαϊκή εταιρεία, με έδρα τη Σλοβακία, και η ερευνητική της ομάδα είναι αυτή που εντόπισε το rootkit LoJax που αναφέραμε παραπάνω.

Μην εγκαταστήσεις δύο antivirus. Το antivirus αναλαμβάνει τον έλεγχο του υπολογιστή σου, και η ίδια η Microsoft συστήνει να μην τρέχουν δύο προγράμματα προστασίας πραγματικού χρόνου μαζί, γιατί επιβραδύνουν τον υπολογιστή και προκαλούν σφάλματα. Αν θέλεις κάτι παραπάνω, ένας σαρωτής κατ' απαίτηση, όπως το Malwarebytes, μπαίνει δίπλα στο antivirus σου χωρίς να συγκρούεται μαζί του.

Linux Mint, η πιο ασφαλής εναλλακτική των Windows

Το Linux Mint είναι η πρότασή μας για όποιον θέλει πραγματικά μεγαλύτερη ασφάλεια στον υπολογιστή του, και γι' αυτό του δίνουμε ειδική θέση σε αυτόν τον οδηγό. Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, τα περισσότερα κακόβουλα λογισμικά φτιάχνονται για τα Windows, γιατί είναι το κυρίαρχο λειτουργικό στους προσωπικούς υπολογιστές. Δεν είναι αδύνατο να προσβληθείς στο Linux, όμως οι πιθανότητες είναι σαφώς πολύ μικρότερες, επομένως η μετακίνηση σε Linux desktop είναι από τις πιο αποτελεσματικές κινήσεις που μπορείς να κάνεις.

Πολλοί διστάζουν γιατί φοβούνται ότι θα χρειαστεί να μάθουν από την αρχή να χρησιμοποιούν υπολογιστή. Στο Linux Mint όμως αυτό δεν ισχύει, καθώς το περιβάλλον (Cinnamon) είναι ίδιο με των Windows, με μενού έναρξης κάτω αριστερά, γραμμή εργασιών και παράθυρα που δουλεύουν όπως τα ξέρεις, και κατά την εμπειρία μας είναι πολύ καλύτερο. Επίσης έρχεται έτοιμο με browser, πρόγραμμα email, σουίτα γραφείου και ελληνικά.

Το Linux Mint έχει και δύο εργαλεία που βοηθούν πολύ στην ασφάλεια. Το Update Manager ενημερώνει μαζί το λειτουργικό και όλα τα προγράμματα, ενώ το Timeshift κρατά στιγμιότυπα του συστήματος, ώστε αν κάτι πάει στραβά να γυρίσεις σε μια προηγούμενη κατάσταση. Η τρέχουσα έκδοση, το Linux Mint 22.3, παίρνει ενημερώσεις ασφαλείας μέχρι τον Απρίλιο του 2029.

Η μετακίνηση είναι πιο εύκολη απ' όσο νομίζεις:

1. Πάρε backup όλα τα αρχεία σου σε εξωτερικό δίσκο.
2. Κατέβασε το Linux Mint Cinnamon από το linuxmint.com και γράψε το σε ένα USB.
3. Ξεκίνα τον υπολογιστή από το USB και δοκίμασέ το χωρίς να εγκαταστήσεις τίποτα, για να δεις ότι όλα δουλεύουν.
4. Εγκατάστησέ το και επανάφερε τα αρχεία σου από το backup.

Αν ο υπολογιστής σου τρέχει Windows 10 και δεν σηκώνει Windows 11, το Linux Mint είναι η πιο λογική επιλογή για να συνεχίσει να είναι ασφαλής για χρόνια.

10 τρόποι για να προστατευθείς από τα malware

Μπορείς εύκολα να προστατευθείς από τα malware και να κρατήσεις ασφαλή την ιδιωτικότητά σου; Η απάντηση είναι ναι, αρκεί να γνωρίζεις τους τρόπους. Οι παρακάτω προτάσεις προκύπτουν από την εμπειρία της Konet στο Διαδίκτυο από το 1999.

1. Αγόρασε ένα αξιόπιστο antivirus

Αν δεν είσαι επαγγελματίας στον προγραμματισμό και ταυτόχρονα στα λογισμικά προστασίας, δεν είσαι σε θέση να αναγνωρίσεις όλους τους κινδύνους, επομένως πρέπει να αφήσεις την προστασία σου σε μια ειδική εφαρμογή. Δουλειά του antivirus είναι να αποτρέπει ύποπτες συνδέσεις, τη μετάδοση δεδομένων και την εκτέλεση ύποπτων εφαρμογών. Ποιο να διαλέξεις το εξηγήσαμε παραπάνω, και το σημαντικότερο είναι να είναι ένα, επί πληρωμή και πάντα ενημερωμένο.

2. Μην ανοίγεις ύποπτα email

Αν δεν είσαι απόλυτα σίγουρος, μην ανοίγεις ύποπτα email, κάνε τα διαγραφή και απόκλεισε τον αποστολέα. Τα email είναι από τους πιο συχνούς δρόμους εισόδου του malware, με δύο βασικές μεθόδους, τα phishing links και τα μολυσμένα συνημμένα.

Ένα phishing link μπορεί να ξεκινήσει το κατέβασμα ενός malware ή να σε οδηγήσει σε ψεύτικη σελίδα που ζητά τους κωδικούς σου και τους στέλνει στον hacker. Το μολυσμένο συνημμένο είναι συνήθως καμουφλαρισμένο ως συμπιεσμένο αρχείο, τιμολόγιο ή εικόνα, ενώ από πίσω κρύβεται ένα εκτελέσιμο αρχείο. Μόλις πας να το ανοίξεις για να δεις τι περιέχει, εγκαθίσταται στο σύστημά σου. Τα φίλτρα του email, όπως η SpamExperts και τα εσωτερικά εργαλεία ασφαλείας που έχουμε αναπτύξει στους servers μας, κόβουν πολλά από αυτά πριν φτάσουν σε εσένα, όμως κανένα φίλτρο δεν είναι τέλειο, οπότε η προσοχή σου μένει η τελευταία γραμμή άμυνας.

3. Μεγάλη προσοχή στις διαφημίσεις

Δεν είναι όλες οι διαφημίσεις νόμιμες. Οι εταιρείες που τις προβάλλουν δεν ελέγχουν πάντα το περιεχόμενό τους, ενώ οι ιδιοκτήτες των ιστοσελίδων και των εφαρμογών δεν μπορούν να ελέγξουν πλήρως τι εμφανίζεται σε αυτές. Είναι οι διαφημίσεις με τα αντίστροφα χρονόμετρα που σου ζητούν να κάνεις κλικ πριν λήξει ο χρόνος, εκείνες που σε «ενημερώνουν» ότι έχεις νέο μήνυμα ή ότι κόλλησες ιό, και εκείνες που μοιάζουν με το περιεχόμενο της σελίδας για να μην σε υποψιάσουν.

Ο κίνδυνος υπάρχει ακόμα και στις διαφημίσεις των μηχανών αναζήτησης, όπου hackers αντιγράφουν γνωστές εταιρείες και σε οδηγούν σε ψεύτικα sites. Γι' αυτό το FBI συστήνει να χρησιμοποιείς επέκταση ad blocker όταν κάνεις αναζητήσεις, να ελέγχεις το URL πριν κάνεις κλικ σε διαφήμιση και να πληκτρολογείς απευθείας τη διεύθυνση της τράπεζας ή της εταιρείας αντί να την ψάχνεις.

4. Σκανάρισε τους δίσκους

Στον κόσμο του κακόβουλου λογισμικού, το να είσαι προληπτικός είναι η ισχυρότερη άμυνά σου. Η τακτική σάρωση είναι σαν το check up στον γιατρό, καθώς εντοπίζει μικρά ζητήματα πριν γίνουν μεγάλα προβλήματα. Κάνε πλήρη σάρωση τουλάχιστον μία φορά τον μήνα και προγραμμάτισέ την από τις ρυθμίσεις του antivirus σου ώστε να γίνεται μόνη της, ενώ για τους ενδιάμεσους ελέγχους φτάνει η γρήγορη σάρωση. Ο συνδυασμός του antivirus με έναν σαρωτή κατ' απαίτηση, όπως το Malwarebytes, σου δίνει πολυεπίπεδη προστασία.

5. Μην κάνεις κλικ όπου να 'ναι

Ένα μόνο κλικ μπορεί να σε οδηγήσει σε έναν θησαυρό πληροφοριών ή σε μόλυνση. Οι hackers εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη περιέργεια με δελεαστικούς τίτλους και προσφορές, το λεγόμενο clickbait, σε email, SMS, pop-ups και social media. Πριν κάνεις κλικ, πέρασε τον δείκτη του ποντικιού πάνω από τον σύνδεσμο για να δεις πού οδηγεί, ενώ στο κινητό κράτα πατημένο τον σύνδεσμο για να δεις τη διεύθυνση. Αν ένα κλικ φαίνεται περιττό ή ακόμα και λίγο αμφίβολο, η καλύτερη επιλογή είναι να μην το κάνεις.

6. Μην χρησιμοποιείς παράνομο λογισμικό

Πειρατικό λογισμικό, «σπασμένες» εκδόσεις προγραμμάτων και ανεπίσημα εργαλεία ενεργοποίησης συχνά συνοδεύονται από κρυφό malware, ενώ οι ιστοσελίδες που τα φιλοξενούν είναι γεμάτες παραπλανητικά κουμπιά λήψης. Οι δημιουργοί τους δεν έχουν ως προτεραιότητα την ασφάλειά σου, αλλά τη συλλογή των δεδομένων σου ή τον έλεγχο της συσκευής σου.

Εκτός από τον κίνδυνο, η χρήση πειρατικού λογισμικού είναι παράνομη και ανήθικη. Όπως εσύ επιθυμείς να πληρώνεσαι για τη δουλειά που κάνεις, έτσι θέλει να πληρωθεί και ο δημιουργός του κάθε λογισμικού. Για να μην αναφέρουμε ότι η πράξη αυτή είναι ουσιαστικά κλοπή, η οποία είναι μεγάλη αμαρτία!

7. Απεγκατάστησε τα αχρείαστα προγράμματα

Με τον καιρό ο υπολογιστής μαζεύει προγράμματα που σπάνια χρησιμοποιείς, και κάθε ένα από αυτά είναι μια πιθανή ευπάθεια, καθώς ένα πρόγραμμα που δεν χρησιμοποιείς συνήθως δεν το ενημερώνεις κιόλας. Απεγκατάστησέ τα από τις Ρυθμίσεις των Windows και όχι διαγράφοντας τον φάκελό τους, που αφήνει πίσω υπολείμματα, όπως στο registry των Windows. Απόφυγε τα «εργαλεία καθαρισμού» που υπόσχονται πλήρη αφαίρεση, γιατί συχνά είναι γεμάτα bloatware ή ακόμη και adware. Το ίδιο ισχύει για τις επεκτάσεις του browser, όπου κράτα μόνο όσες χρησιμοποιείς.

8. Κράτα ενημερωμένο το λειτουργικό σου σύστημα

Το ενημερωμένο λειτουργικό είναι σαν να ενισχύεις τα θεμέλια του ψηφιακού σου σπιτιού, γιατί οι ενημερώσεις κλείνουν κενά ασφαλείας που εκμεταλλεύονται οι hackers, ενώ ένα απαρχαιωμένο λειτουργικό είναι σαν σουρωτήρι, εντελώς τρύπιο. Ενεργοποίησε τις αυτόματες ενημερώσεις στα Windows, στο κινητό και στα προγράμματά σου. Δεν χρειάζεται πάντα να ανοίξεις κάτι για να μολυνθείς, καθώς κάποιες επιθέσεις εκμεταλλεύονται απλώς ένα κενό ασφαλείας που δεν έχεις κλείσει, όπως έκανε το WannaCry.

Αν έχεις ακόμα Windows 10, η κανονική υποστήριξη έληξε τον Οκτώβριο του 2025. Η Microsoft δίνει στους ιδιώτες χρήστες επιπλέον ενημερώσεις ασφαλείας (ESU) μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 2027, όμως πρέπει να γραφτείς στο πρόγραμμα, δωρεάν με συγχρονισμό των ρυθμίσεων του υπολογιστή σου ή με αγορά, αλλιώς ο υπολογιστής σου δεν παίρνει πια ενημερώσεις ασφαλείας. Αν ο υπολογιστής σου δεν σηκώνει Windows 11, η καλύτερη λύση είναι το Linux Mint.

9. Πάρε backup

Πάρε backup των δεδομένων σου, λέμε συνεχώς στους πελάτες μας, και το ίδιο λέμε και σε εσένα. Ποτέ δεν έχει κάποιος αρκετά backups. Όταν έχουμε να κάνουμε με μηχανές όλα είναι πιθανά, και για τον ίδιο λόγο που έχεις ρεζέρβα στο αυτοκίνητο, πρέπει να έχεις backup των δεδομένων σου. Η καλύτερη λύση είναι πολλά backups σε διαφορετικά σημεία, με τουλάχιστον ένα που δεν είναι μόνιμα συνδεδεμένο στον υπολογιστή, για να μην το κρυπτογραφήσει ένα ransomware.

• Εξωτερικοί δίσκοι. Είναι φθηνοί και εύκολα μεταφερόμενοι, όμως δεν είναι η πιο αξιόπιστη επιλογή και συχνά χαλάνε ύστερα από λίγα χρόνια, οπότε πάρε τουλάχιστον δύο και σύνδεέ τους μόνο όσο παίρνεις backup.
• Παλιοί υπολογιστές. Αντί να δώσεις τον παλιό σου υπολογιστή για παλιοσίδερα, χρησιμοποίησέ τον για backup. Μια πολύ χρήσιμη χρήση του είναι το backup των email σου, ανοίγοντάς τον μία φορά την ημέρα ή την εβδομάδα ώστε να κατεβάζει με POP3 τα email όλων των λογαριασμών σου. Γιατί αυτό σε προστατεύει το εξηγούμε στο χάθηκαν τα email μου.
• VPS ή dedicated server. Δεν θα έπρεπε να βασίζεσαι σε άλλες εφαρμογές ή εταιρείες να κρατούν τα δεδομένα σου, γιατί δεν ξέρεις πού τα μοιράζουν ούτε ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά. Με το δικό σου VPS έχεις το δικό σου online backup, με πρόσβαση από παντού, και κανένας δεν μπορεί να αλλάξει την πολιτική απορρήτου που επηρεάζει τα δεδομένα σου. Το μόνο μειονέκτημα είναι ότι πρέπει να κλειδώσεις την πρόσβαση στους hackers, οπότε καλύτερα να απευθυνθείς σε έναν ειδικό.

Για την ιστοσελίδα και τα email που φιλοξενούμε, εμείς παίρνουμε backup κάθε 2 ώρες με 24 σημεία επαναφοράς, που τα επαναφέρεις μόνος σου από το cPanel με το JetBackup, ενώ κρατάμε και δύο ακόμα ανεξάρτητα επίπεδα backup, το ένα σε άλλη χώρα.

10. Ενημερώσου

Η καλύτερη λύση, σε όλα στη ζωή, είναι να ενημερωθείς για τους κινδύνους, γιατί όταν τους γνωρίζεις ξέρεις τι να αποφύγεις. Ο μέσος χρήστης δεν έχει την εκπαίδευση να αναγνωρίζει τις απειλές του Διαδικτύου, και αυτή η άγνοια είναι πολύ συχνή αιτία μόλυνσης. Ένας ιός μπορεί να αχρηστέψει τον υπολογιστή σου, και το Format θα σου στοιχίσει χρόνο και αρχεία, ενώ αν ο υπολογιστής είναι επαγγελματικός η ζημιά θα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Επομένως δέκα λεπτά διάβασμα μπορούν να σου γλιτώσουν εκατοντάδες ώρες δουλειάς. Δες τα άρθρα του blog μας, που γράφουν συχνά για τους κινδύνους του Διαδικτύου.

Και αν θέλεις να μειώσεις τον κίνδυνο όσο γίνεται περισσότερο, πέρνα σε Linux Mint, όπως εξηγήσαμε παραπάνω.

Καταγγελία στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος

Αν πέσεις θύμα οποιουδήποτε κακόβουλου λογισμικού ή απάτης, κάνε καταγγελία στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Είναι λοιπόν τα κακόβουλα λογισμικά μια μάστιγα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί; Φυσικά και όχι! Όποιος συνδέεται στο Διαδίκτυο αφήνει ίχνη, και μέσα από αυτά οι Αρχές μπορούν να εντοπίσουν τους δράστες. Σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, η καταγγελία γίνεται:

• στο τηλέφωνο 11188,
• στο email ccu@cybercrimeunit.gov.gr,
• ηλεκτρονικά στο gov.gr, με κωδικούς TAXISnet ή web banking,
• αυτοπροσώπως ή ταχυδρομικά, στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 173 στην Αθήνα ή στη Μοναστηρίου 326 στη Θεσσαλονίκη.

Κράτα τα αποδεικτικά, όπως τα email μαζί με τα headers τους, screenshots και αποδείξεις πληρωμών, γιατί θα τα χρειαστείς.

Ο υπολογιστής σου είναι, πέρα από εργαλείο, και ο προσωπικός σου χώρος. Προστάτεψέ τον όπως προστατεύεις την ιδιωτικότητά σου, γιατί αν μολυνθεί, εκτός από το σύστημά σου θα πονέσει και η τσέπη σου. Αν έχεις ερώτηση για την ασφάλεια της ιστοσελίδας ή του email σου, στείλε μας αίτημα υποστήριξης και σου απαντά τεχνικός.